De Jansma geschiedenis.

De geschiedenis van de Jansma’s start ergens in 1690.

Toen is er waarschijnlijk een groep vissers vanaf Denemarken neergestreken in Moddergat, net ten westen van Peasens. Een van deze vissers hete Jan Pieters (toen nog geen Jansma!) Hij was visser en eigenaar van een vissers boot, dit heeft hij vol trots laten vast leggen in een notarieel stuk. (die hoop ik nog eens te bemachtigen!) Van zijn vader Piet is niet bekend! Ook niet of Jan nog broers en zussen had. Van Jan is ook maar 1 kind bekend tot nu, dat is Harmen Jans.

Harmen is geboren rond 1720 en hij had 2 zonen en 2 dochters. Zijn beroep is onbekend. Van één van de zonen, Jan, heb ik het nageslacht gevonden. Jan is geboren rond 1750 en kreeg 7 kinderen.
Zijn 1e kind werd geboren in 1778 een dochter (naam onbekend). Van Harmen (de 2e !) zijn wij het nageslacht. Van de andere kinderen heb ik tot nu toe ook nog niets kunnen vinden.

Harmen is geboren in 1782 en heeft in het totaal 13 kinderen gehad. Waarvan er één "Eeltje" hete. Waarschijnlijk heeft Harmen in Peasens een uitspanning gehad met een soort café. Van zijn zoon Eeltje zijn wij rechtstreeks afstammelingen en van hem heb ik ook de eerste foto's.
Harmen heeft, omdat Napoleon dat opdroeg, een naam moeten aannemen. Dat werd toen “Jansma”.  Op dat moment waren er voor zo ver mij bekend 5 families met die naam in Friesland. O.a. in Lemmer, Harlingen, Ooststellingwerf en in Oostdongeradeel. In Oostdongeradeel heb ik ruim 400 namen getraceerd vanaf die tijd tot begin 1900. Niet duidelijk is of het allemaal familie is die in onze lijn past. Dat kan er weer op duiden dat er dus nog een familie Jansma in Oostdongeradeel heeft gewoond. Maar het kan ook zijn dat er wel een connectie is, maar die dan vroeger ligt, b.v. die andere zoon van Harmen (1720) of misschien heeft Harmen nog meer broers gehad, die later de naam “Jansma’s" hebben aangenomen.

Eeltje Harmens "0" (zie voor de "0" de gebruiksaanwijzing), daar ga ik van uit dus, vanaf daar starten ook de meeste verhalen. Hij was de 3e Eeltje van Harmen, wat er op duidt dat de eerste twee vroegtijdig zijn overleden. Het was de eerste keer dat deze naam Eeltje in de familie voorkwam, en die er later als een rode draad doorloopt. Die naam komt waarschijnlijk van zijn moeders zijde, zij hete n.l. Eelkjen Douwes.

Eeltje trouwde met Catherine Trijntje Wiechers Holwerda en zij kregen samen 12 kinderen. Rond 1870 woonden zij aan de dijk bij Anjum. Die boerderij staat er nog steeds. (zie foto op de hoofdpagina)
Eeltje was boer en hij boerde goed! Hij was dan ook “Herenboer”. Hij was hard voor zichzelf maar ook voor zijn personeel. Als ze niet goed genoeg werkten, werden ze met loon zonder pardon naar huis gestuurd en hoefden niet terug te komen.
Voor een historische kaart uit die tijd klik hier>

Hun leven ging niet over rozen, ze hadden veel te verduren. In die tijd heerste er de Spaanse griep, maar was er ook de malaise in de landbouw wat hun tol eiste. Verder waren er nogal wat problemen met de kerk in die tijd waardoor er mensen werden uitgestoten en zo voor de keus werden gesteld of in armoede door te gaan of te emigreren.

Verschillende zonen van Eeltje en Catharine zijn dan ook geëmigreerd, met achterlating van nogal wat schulden. Nu was het in die tijd zo, dat een bank je niet zomaar een lening verstrekte voor een huis of een bedrijf. Daarvoor had je één of meerdere borgen voor nodig. Nu was Eeltje-boer zoals ze Eeltje noemden, redelijk vermogend geworden. Hij stond dan ook borg voor verschillende van zijn zonen. Mede hierdoor is hij failliet gegaan en is later bij zijn zoon Wieger in Veenklooster moeten gaan wonen. (zie daarover verderop)
Wyger is zijn 2e zoon en was gaan boeren in Veenklooster en heeft net als zijn vader ook goed geboerd! 
Slecht ging het ook met Harmen zijn 1e zoon. die hield er van om in zijn sjees door Friesland te rijden waardoor de boerderij, waar hij boer was in Dokkum, verkommerde. Zijn vader had hem ook geholpen met die boerderij en zag dat het niet goed ging. Daarom heeft hij hem een boerderij op Schiermonnikoog gehuurd. Eeltje had contacten met de toenmalige Duitse Baron Benstorff van Schiermonnikoog. Hij deed regelmatig opdrachten voor deze man in de vorm van taxeren van landerijen en boerderijen. Zo heeft hij dan ook een boerderij voor Harmen geregeld op Schiermonnikoog
Op die manier kon hij niet zover van huis omdat hij op een eiland zat en zo kon hij beter op de boerderij letten. Hij heeft het daar zelfs tot loco-burgemeester geschopt! 

Maar slechter ging het met b.v. Barteld, Rienk en Jelle.
Met Barteld ging het fout toen zijn 1e vrouw Antje Douma stierf in 1886. Zij hadden opdat moment 5 kinderen: 1 zoon (mijn opa) en 4 meisjes. Hij nam daarna een huishoudster in huis, waar hij al snel mee ging trouwen, dit tegen zin in van de andere familieleden. Zij was schijnbaar een veel besproken persoon. Doordat er voor hen geen toekomst meer was in Anjum, zijn ze vertrokken naar ik dacht Brazilië, maar waarschijnlijk zijn ze kort daarna in Argentinië beland. Barteld is daar waarschijnlijk een soort van landbouw opzichter geweest. Hij heeft daar in Argentinië van zijn 2e vrouw Anneke Faber nog weer een 2e zoon gehad “Jan”.  Over zijn overlijden daar, en wat er precies verder is gebeurd is niet bekend, daar zijn verschillende lezingen over.
De 1e is wat ik van mijn vader weet is dat hij in een rivier is beland met piranha’s en dat niet heeft overleeft.
De 2e is dat hij is vermoord door de inboorlingen daar.
En de 3e is dat ze hem dood hebben gevonden onder een boom met een zonnesteek.
Hoe dan ook hij liet Anneke achter met de 5 kinderen uit zijn eertse huwelijk en Jan die van hun beide was. Anneke wilde terug maar zag waarschijnlijk geen andere uitweg dan de meisjes te verkopen aan diverse (slaven-) handelaren. Zo was er een werkzaam in een hotel, maar waren er ook die op een plantage zijn beland. Doordat Anneke nu haar terug reis kon betalen, is ze met de beide jongens Eeltje en Jan terug gekomen. Terug in Nederland wilde ze na korte tijd hertrouwen met een Ruurd de Vries doch dit gaf problemen omdat ze moest aantonen, dat haar man Barteld was overleden in Argentinië. Ik weet niet hoe dit is opgelost maar ze zijn later wel getrouwd. Daardoor is Eeltje, de zoon van Barteld en niet haar eigen zoon dus, in het Burgerweeshuis in Leeuwarden beland. De meisjes zijn doordat Trijntje contact heeft gezocht met haar grootvader en met de Nederlandse consul, na veel ontberingen teruggekomen naar Friesland. zie de smeekbrieven van hun, bij de documenten en verhalen.

Hier is ook het stukje uit de Dockumer Courant te vinden : < een mislukte emigratie
Tot zo ver over Barteld.

Met Rienk ging het ook niet best, hij was buurtschipper, hij had een soort bodedienst tussen Dokkum en Leeuwarden. Waarschijnlijk heeft hij dat samen met zijn broer Jelle gedaan. Maar op een goede dag, of liever ’s nachts zijn ze vertrokken met hun boot waarschijnlijk naar Bremerhafen in Duitsland, zonder dat ze de familie hadden ingelicht. Hier hebben ze de boot verkocht en zijn naar Amerika vertrokken. Ze hebben daar beiden in de buurt van Chicago in een fabriek gewerkt. Het waren harde werkers en toen ze geld genoeg hadden, hebben ze hun vrouwen laten overkomen met de kinderen van Rienk.

Jelle is kinderloos gebleven geloof ik, maar Rienk, die zich daar Richard liet noemen heeft een hele reeks aan nakomelingen gekregen. Ook de naam Eeltje heeft zich daar voortgezet zij het in Amerikaanse mannelijke vorm als “Elliot” en als vrouwelijke vorm als “Eelkje”

Al met al hebben deze drie emigraties voor een aardverschuiving gezorgd binnen de familie van Eeltje-boer. Eeltje was dus borg voor die drie maar ook zijn zoons Harmen, Wieger en Meindert.
Eeltje-boer was daardoor genoodzaakt zijn boerderij te verkopen en is toen bij zijn zoon Meindert in Veenklooster komem te wonen. Hier is hij ook gestorven. Harmen, Wyger en Meindert hebben het hun andere broers nooit vergeven dat zij hun voor de borg hebben moeten betalen, zonder daar ooit iets voor terug te hebben gekregen. Jaren later hebben kinderen van de Amerikaanse tak een bezoek gebracht aan hun “roots”. Maar nog steeds waren ze niet welkom in Friesland! Ondanks dat het een probleem was tussen hun ouders, was het ongenoegen zo groot dat men hun neven en nichten niet wenste te ontvangen.  Men had geen interesse om de familie te ontvangen, "die hier als rijke familie wel even wilden laten zien hoe goed ze wel niet gedaan hadden daar in Amerika!"
Wel zijn ze bij Broer Jansma geweest, een nazaat van Wyger Jansma. Ze zijn toen o.a. ook bij de boerderij geweest van Eeltje-boer
Inmiddels zijn we weer 1 of 2 generaties verder en kunnen dat gelukkig beter relativeren.

Ik ben een achterkleinzoon van Barteld en heb inmiddels gelukkig contact met een nazaat van Rienk, Kirk Vandenberg in de VS.

Ook ben ik er sinds kort achter dat mijn grootvader Eeltje dus een half broer heeft gehad in Argentinië, Jan. Ook met die kant van de familie heb ik contact gezocht, maar dat wil nog niet zo vlotten. Gelukkig wel met zijn dochter die in Dokkum woont. Zij heet Kloosterman en is nog de enige levende dochter van Jan. Jan had ook nog een zoon maar die is kinderloos gestorven. Zodat de naam Jansma niet aan die kant wordt voortgezet. Maar met de verdere familie leden van die kant wil het nog niet zo vlotten. Misschien dat deze site wat meer aanleiding geeft omdat nu wel te doen.
Van mevr. Kloosterman heb ik begrepen dat zij ook niets van de voorgeschiedenis van haar vader en grootmoeder afwist. Zo wist ze b.v. niets van het feit dat haar vader nog een halfbroer had en 4 halfzusters. Er was wel eens over gesproken dat hij 2 zussen had maar daar was iets mee en daarom wilden ze niet meer met haar vader praten. Maar wat er was geweest heeft ze nooit geweten. Groot was haar verbazing dan ook toen ze via mij het werkelijke verhaal hoorde en dat ze nog redelijk meer familie had dan ze vermoede, Sterker nog! Op dat moment woonde er een Eeltje op nog geen 300 meter hemelsbreed bij haar vandaan!

Tot zo ver in het kort deze geschiedenis.

In het hoofdstuk documenten en verhalen, zijn de uitgebreidere verhalen gerangschikt naar persoon.
In die aanwezig heb ik daar ook "originele" documenten bij, in de vorm van fotokopieën.

Voor de actuele lopende zaken verwijs ik naar "Het Logboek"

 

JanAlbert